Tarnowskie Góry

1 | 2 | 3 | 4

Powyższa numeracja przyjęta przez autorów dla potrzeb strony

Lokalizacja GPS - zobacz tutaj


POZYCJA TARNOWSKIE GÓRY - ZARYS HISTORII


mapa pozycji Tarnowskie Góry

       Tarnowskie Góry leżące na północny-zachód od Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w XX-leciu międzywojennym zyskały szczególne znaczenie strategiczne i militarne, co było spowodowane przeprowadzeniem granicy z III Rzeszą zaledwie 5 km od zachodnich rubieży ośrodka.
       W Tarnowskich Górach utworzono silny garnizon, składający się z dwóch jednostek [3 pułku ułanów i 11 pułku piechoty], jednakże z czasem zmianie uległy polskie plany operacyjne [na defensywne], co było wynikiem wzrostu zagrożenia i rozpoczęcia niemieckich prac przy tzw. Pozycji Górnośląskiej.
       W 1939 roku zdecydowano się na ufortyfikowanie Tarnowskich Gór [leżących na przedpolach budowanego wówczas Obszaru Warownego Śląsk], poprzez budowę polowej pozycji przesłaniającej. Na wzniesienie schronów w Tarnowskich Górach gen. J. Sadowski, dowódca GO "Śląsk", przeznaczył część środków przydzielonych mu wcześniej na budowę 45 obiektów tego samego typu, na terenie OWŚ.
       Dnia 24 czerwca wydano rozkaz rozpoczęcia budowy umocnień polowych, jednakże nakazujący zastosowanie się do nałożonych ograniczeń m.in. zabraniających niszczenia pól uprawnych. Przy wznoszeniu fortyfikacji mogły brać udział tylko niewielkie grupy żołnierzy, tak aby znacząco nie osłabiać garnizonów. Dopiero po kilku tygodniach [12 lipca] weszło w życie nowe rozporządzenie, znoszące część obostrzeń, dzięki czemu rozszerzono zakres prac.
       Za rozbudowę pozycji odpowiedzialna była 2 kompania 23 batalionu saperów pod dow. por. Włodzimierza Siwińskiego. Pomimo dość szybkiego tempa prac, 1 września 1939 roku, żaden ze schronów bojowych na tej pozycji nie został w pełni ukończony. Obiekty te najprawdopodobniej nie brały czynnego udziału w walce, co było spowodowane słabą odpornością - jeszcze wtedy - świeżego betonu. Oprócz umocnień żelbetowych wykonywano także zapory ppanc. oraz transzeje.
       Linia obrony przebiegała kolejno: od północy opierając się o trasę kolejową Katowice - Gdynia, a następnie na zachód i południe, przechodząc przez pasmo wzgórz i kierując się dalej w stronę Radzionkowa. Południowy fragment pozycji znajdował się już w polu rażenia północnego tradytora artyleryjskiego punktu oporu "Wzgórze 310 - Bobrowniki" OWŚ. Najprawdopodobniej w skład pozycji wchodziły także koszary 3 pułku ułanów i 11 pułku piechoty. Pozycję tę miał obsadzić OW Tarnowskie Góry [pod dow. płk. dypl. H. Gorgonia], w skład którego wchodziły: 3 batalion 11 pułku piechoty oraz batalion Obrony Narodowej Tarnowskie Góry, wspierane także przez 23 pal.

       Strona niemiecka osłonięta była fortyfikacjami tzw. "punktu oporu Zbrosławice", a pozycje wyjściowe wrogich wojsk ulokowane były tuż obok granicy z Polską.


na pierwszym planie niemiecki "kochbunkier";
w oddali [po prawej stronie] polski schron bojowy nr 4

        Pierwszego dnia wojny, polskie oddziały już w godzinach rannych zmuszone były odpierać atak nieprzyjaciela, którego jednostki [68 DP] przekroczyły granicę w pobliżu Pyskowic. Po zmroku, po ciężkich całodniowych walkach dowódca GO "Śląsk" rozkazał wycofanie polskich jednostek za linię obronną OWŚ, co było spowodowane zagrożeniem otoczenia Tarnowskich Gór przez wrogie wojska.


POZYCJA TARNOWSKIE GÓRY - OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA SCHRONÓW

       Schrony bojowe pozycji "Tarnowskie Góry" zbudowano według typowych projektów schronu "polowego", zawartych w Instrukcji Saperskiej z 1939r. Były to budowle przeznaczone do prowadzenia ognia z ciężkiej broni maszynowej w kierunkach skośno-bocznych, tworząc krzyżową zaporę ogniową dla nacierającego nieprzyjaciela. Posiadały konstrukcję żelbetową, opatrzoną nasypem ziemnym od czoła, o odporności na pojedyncze trafienia pociskiem kalibru 155 mm.
       Wnętrza zawierały jedno pomieszczenie z 2 strzelnicami dla ckm [broń ustawiona była na drewnianych stołach], z możliwością w zastępstwie prowadzenia ognia z rkm. Strop izby oparto na profilach stalowo-drewnianych, co nie było często spotykane wśród fortyfikacji lekkich. Obiekty posiadały 2 strzelnice broni ręcznej do obrony wejścia zamontowane w ścianie tylnej. Wejście chronione było także żelbetową przelotnią.
       Na pozycji Tarnowskie Góry zachowały się wszystkie 4 schrony wybudowane w 1939 roku. Jeden ze schronów [nr 3] znajduje się częściowo na prywatnej posesji i dostęp do niego może być utrudniony [wejście za zgodą właściciela]. Archiwalne zdjęcia tego schronu zamieszczone były w tajnym niemieckim opracowaniu dot. polskich umocnień - "Denkschrift über die polnische Landesbefestigung".
       Obiekt nr 4 posiada nietypową, podwyższoną o 20 cm prawą strzelnicę - najprawdopodobniej w celu zwiększenia możliwości bojowych [ukształtowanie terenu]. Ciekawostką może być także fakt, że w bliskiej odległości od polskiego schronu przebiega linia niemieckich umocnień polowych z 1944 roku - tzw. "kochbunkrów". Najprawdopodobniej ten polski obiekt został także później włączony do tej linii obronnej.

       Oprócz opisanych wyżej 4 schronów z 1939 roku na tarnogórskiej pozycji wzniesiono jeszcze dwa inne obiekty, które niewątpliwie uzupełniały pozycję z lata 1939 roku.


schron obserwacyjno-wartowniczy;
widok na szczeliny obserwacyjne

schron obserwacyjno-wartowniczy;
widoczne wejście do schronu

        Pierwszy z nich, niestety już nieistniejący [zdjęcia powyżej], znajdował się przy bramie głównej koszar 11 pp przy ulicy Kościuszki. Schron najprawdopodobniej został wzniesiony jeszcze w latach 20. wraz z całą infrastrukturą wojskową. W 2005 roku całkowicie zniknął z powierzchni ziemi.
       Drugą nietypową budowlą jest schron wybudowany jeszcze przed sporządzeniem oficjalnie obowiązującej Instrukcji Saperskiej [zdjęcia poniżej].


schron szkolno-bojowy;
widoczna strzelnica i okap

schron szkolno-bojowy;
widoczne wejście do schronu i ucho

        Znajduje się na wzgórzu pomiędzy schronami nr 3 i 4, w miejscu, gdzie przed wojną znajdował się plac ćwiczeń. Najprawdopodobniej został wzniesiony jako schron ćwiczebny przez saperów z 11 pp. Jego konstrukcja przypomina tę przewidzianą w późniejszych wytycznych [uszy, strzelnice w ścianach bocznych, jedna izba bojowa, nasyp czołowy].




1 | 2 | 3 | 4